شریف سعیدی

دوست دارم پيش از همه ازهمت دوستان نازنينی که آستين همت بالازده و به تجليل از يکی از شخصيت های کم نظير تاريخ افغانستان حضرت کاتب همت گماشته اند تشکر کنم. اين اولويت دلايل فراوان دارد چرا که امروز جامعه ما دچار چنان پريشان فکری وپريشان رفتاری است که کار مثبت و بی غرض کردن از شاهکارهای نادر زمان مان به حساب می آيد. عقده های قدرت طلبی، قومی، مذهبی، ايديولوژيکی و...چنان در جان و جهان وطن ما رخنه کرده است که ارايه يک کار صادقانه و درست از عجايب روزگار به حساب می آيد. ازهمين رو من از دست اندرکاران برنامه گرامی داشت فيض محمد کاتب تقدير فراوان دارم.

باری در باره کاتب گفتنی ها زياد است و تامل کردنی ها بی شمار. من در اين فرصت کوتاه همراه با عجله به چند پارامتر از برازندکی کار و رفتار کاتب اشاره می کنم از خيلی چيزهای گفتنی و تامل کردنی می گذرم.

داکتر اکرم عثمان

ملا فيض محمد کاتب هزاره از نوابغ و نوادر روزگار بود. او در زمان و مکان ناسزاوار چشم به جهان کشود. انگار پديده ای شاز و استثنايی بود که در شوره زار پرتاب شده بود. از همين سبب جان بيدارش را دو رنج جانکاه می آزرد يکی مزورع کردن شوره زار و ديگری دلبستگی به وطن مالوفش که او را در نمی يافت و قدرش را چنان که بايد نمی شناخت. بنابر آن در وطن خودش احساس غربت می کرد و درد تبعيد را تا مغز استخوانش حس می کرد.

 با قلم و خامهء بی نظيرش، امرای وقت، خود را ثبت تاريخ کردند در حاليکه او را به عنوان شهروند درجه آخر، در آخر صف نگهميداشتند و خارج از مدار تاريخ تصور می نمودند.

اما کاتب رسالتش را در کار واقعه نگاری نيک تشخيص می داد.  او تودهء بی شکل و درهم و برهم حوادث روزگارش را چنان تبويب، تنظيم و تأليف می کرد که گفتی ابوالفضل بيهقی مؤلف تاريخ مسعودی سر از خاک بلند کرده و شايست و ناشايست روزگارش را به داوری نشسته است. با آنکه سراج الملت والدين امير وقت افغانستان مراقب و ناظر تمام وقت کار های او بود مع الوصف او با استفاده از زبان ملفوف استعاره، تمثيل و اشاره هم فساد و فجايع دربار، بخصوص استبداد استخوانسوز دوران امارت ضياالملت والدين پدر امير حبيب الله خان را برملا ميکرد و هم فرمانروای حسابگير و سختگير را وادار به تجاهل و اغماض مينمود.

اين نکته ها می رسانند که کاتب نه تنها مؤرخی دقيق النظر و کم نظير بود بلکه روان امرا، درباری ها و صاحبان قدرت را نيک می شناخت و شنای سياسی در آن دريای توفانی را بلد بود.

پس کاتب هم روانشناس، هم جامعه شناس و هم سياستگری ماهر بود ورنه ناممکن بود که به اصطلاح بگذارند از زير ريش سرکار اشتر را با پشتاره بگذراند!  و آن آثار انتقادی را قلمبند کند.

او پدر تاريخ نويسی مدرن افغانستان است و تاريخ نگاران مابعد از نوشته های او بهرهء فراوان برده اند.

او يکی از پيشگامان نهضت مشروطه خواهی افغانستان هم بود و دين بزرگی بر گردن نوانديشان و آزاديخواهان وطن ما دارد.

روانش جاودانه شاد باد---س- پدر تاریخ